Landelijk Congres 
Palliatieve Zorg en Dementie
7 oktober 2013

Landelijk Congres
Palliatieve Zorg en Dementie

Datum
maandag 7 oktober 2013
naar boven

Landelijk Congres Palliatieve Zorg en Dementie

Inleiding Actueel Programma Partners Accreditatie

Inleiding

Contactgericht werken in de laatste levensfase

Cliënten met een gevorderd stadium van dementie worden veelal niet gezien als (terminaal) palliatieve patiënten. Ook krijgen zij niet altijd de zorg die bij de laatste levensfase past. Bovendien is er, mede door het Deltaplan Dementie, veel meer aandacht voor onderzoek naar dementie, terwijl de contactgerichte zorg voor deze cliënten minstens zo belangrijk is.

Het echt contact maken met de cliënt is niet vanzelfsprekend. Zeker in de laatste levensfase worden de verbale mogelijkheden tot communicatie steeds minder. De vraag is hoe je dan echt in contact kan komen met de cliënt. Hoe bespreek je ethische dilemma’s en hoe praat je überhaupt over de zin van het leven en de dood? Hoe signaleer je pijn en anticipeer je op onrustig of angstig gedrag? Wat is het belang van omgevingsfactoren voor het comfort en welbevinden? En hoe betrek je de familie en maak je verbinding tussen multidisciplinaire netwerken?

Deze en vele andere vragen kwamen aan de orde tijdens het Landelijk Congres Palliatieve Zorg en Dementie. Een veelzijdig congres over contactgericht werken en de zorg voor mensen met dementie in de laatste levensfase. Het congres werd georganiseerd door StudieArena in samenwerking met V&VN Palliatieve Zorg, Vilans en het Radboud Alzheimer Centrum. Het congres vond plaats op 7 oktober 2013 in De Werelt in Lunteren en werd (in combinatie met het Landelijk Congres Palliatieve Zorg en Psychiatrie) door bijna 400 mensen bezocht.
 
Naast een aantal inspirerende plenaire lezingen kon u uw eigen programma samenstellen. U had de keuze uit 27 sessies in verschillende werkvormen. Zo is er aandacht voor:

  • Complementaire zorg
  • Spiritualiteit en zingeving
  • Ethiek
  • Communicatie en bejegening
  • Muziek en kunst
  • Probleemgedrag
  • Medicatie en pijn
  • Beleid en organisatie

Praat mee over dit thema op Twitter en Facebook #StudieArena

Programma

Programma

9.00 uur   Ontvangst en registratie
9.30 uur   Start ochtendprogramma
               Voorzitter: Jeroen Meeder, directeur StudieArena
 
9.35 uur   Een logische verbinding tussen palliatieve zorg en dementie
Prof.dr. Raymond Koopmans, specialist ouderengeneeskunde en hoogleraar Ouderengeneeskunde Universitair Medisch Centrum St. Radboud
 
9.50 uur   Zielzorg voor (diep) dementerende mensen  
Wie zijn we, waar komen we vandaan, waar gaan we heen, wat hebben we hier op aarde te doen? Deze vragen vormen het hart van alle spiritualiteit. Als iemand gaat dementeren, verdwijnen die vragen niet. Geheugen en taal mogen het laten afweten, mensen blijven zoeken naar antwoorden.       
Krista Mirjam Dijkerman, predikante Waddengemeente Texel
 
10.15 uur   Mythes en waarheden over complementaire palliatieve zorg      
Wanneer heb je het nu precies over complementair? Is complementaire zorg evidence based? In deze lezing wordt op boeiende wijze afgerekend met hardnekkige mythen en vooroordelen.     
Madeleine Knapp Hayes-Wellhüner, complementair zorgspecialist Levensboom
 
10.40 uur   Koffie/theepauze
10.55 uur   Sessieronde 1 - Maak uw keuze uit één van de 9 sessies.
 
12.10 uur   Lunch
 
13.10 uur   Omgaan met personen met dementie en rouw
Het dementeren van een naaste betekent iemand geleidelijk verliezen terwijl hij nog leeft. Je ervaart emoties en reacties die eigen zijn aan een rouwproces, maar je realiseert het vaak niet. Het verlies wordt door de omgeving niet als dusdanig gezien en het vertoont alle kenmerken van een niet-erkend verlies. Het gaat om het leven met een levend verlies en wat dit betekent voor de persoon met dementie en zijn of haar omgeving.
Manu Keirse, emeritus hoogleraar Verliesverwerking Faculteit Geneeskunde KU Leuven
 
13.55 uur   Sessieronde 2 - Maak uw keuze uit één van de 9 sessies.
15.10 uur   Koffie/theepauze
 
15.25 uur   Sessieronde 3  - Maak uw keuze uit één van de 9 sessies.
16.40 uur   Afsluitend netwerkborrel


Omschrijving sessies per themalijn

Themalijn 1: Complementaire zorg

Ronde 1 Sessie 1.1  Verminderen angst en onrust door handmassage
In de laatste levensfase is er in de dagelijkse zorg voor dementerende mensen vaak weinig ruimte voor echt (lichamelijk) contact. Toch kan een kleine handeling als een handmassage veel betekenen voor zowel de cliënt als de zorgverlener. Het kan angstige en onrustige gevoelens verminderen en er is een moment van echt en warm contact. In deze workshop krijgt u een korte theoretische uitleg over het geven van een handmassage. Vervolgens leert u hoe u op een eenvoudige manier een handmassage kunt toepassen in de dagelijkse zorg voor dementerende mensen in de palliatieve fase.
Madeleine Knapp Hayes-Wellhüner, complementair zorgspecialist Levensboom

Ronde 2 Sessie 2.1 Therapeutic Touch
Mensen in de laatste levensfase van dementie ervaren vaak klachten als angst, pijn, onrust, en slaapproblemen. Deze klachten beïnvloeden de kwaliteit van leven in grote mate en zijn niet altijd medisch adequaat te behandelen Therapeutic Touch is een korte, zachte interventie die met liefdevolle aandacht gegeven wordt. De patiënt deze behandeling meestal als ontspannend, rustgevend en helend. Onderzoek bevestigt dat het angst, pijn en onrust vermindert. In deze workshop leert u wat Therapeutic Touch is en ook hoe dit binnen een afdeling/instelling kan worden ingevoerd.     
Martine Busch, directeur Van Praag Instituut en trainer/ontwikkelaar complementaire zorg en Doro Acquoy, EVV-er Omring
 
Ronde 3 sessie 3.1 Haptonomie en Shantala
Als communicatie steeds moeilijker wordt bij de voortschrijdende dementie, spelen non-verbale benaderingswijzen een steeds grotere rol. Door een vaak hoge werkdruk en daardoor gejaagde manier van werken komen respect voor de cliënt en de bejegening in het geding. Met haptonomie en shantalamassage is goede zorg mogelijk met behoud van respect voor de cliënt. Na een theoretische inleiding doen deelnemers in deze workshop zelf een aantal praktische oefeningen
Marca van de Broek, bewegingsagoge en docent Shantalamassage en
Karin Meulenbroeks, fysiotherapeute, beide trainers buro Urlings

 

Themalijn 2: Spiritualiteit en zingeving

Ronde 1 sessie 1.2 Spiritualiteit in de dagelijkse zorg
Om goede zorg te kunnen bieden, afgestemd op het individu, is het van essentieel belang te weten wie iemand is, wat iemands (levens)waarden zijn. Tijdens het vergevorderde dementieproces, vooral als mensen zich niet meer kunnen uiten, kan dit de zorgverlener houvast geven. Binnen verpleeghuis Bergweide is men middels een stappenplan op zoek gegaan naar de spirituele beleving van de medewerkers, om dit vervolgens te vertalen naar die van de bewoners. Het is een vast onderdeel tijdens overleg en de dagelijkse zorg geworden. In deze workshop krijgt u een korte uitleg over hun aanpak en handvatten hoe u op de eigen afdeling ruimte kunt maken voor spiritualiteit.
Monique Ekers, manager zorg Verpleeghuis Bergweide

Ronde 2 sessie 2.2 Zielzorg voor diep dementerende mensen in de praktijk
Zielzorg klinkt fraai, maar wat moet je je daarbij voorstellen? En hoe doe je dat met (diep)dementerende mensen? Zijn die niet veel ‘te ver heen’ voor zoiets? In deze workshop gaat u aan de slag met grote levensvragen als: wie zijn we, waar komen we vandaan, waar gaan we naar toe en wat hebben we hier te doen?. U krijgt handvatten om tijdens het zorgproces alert te zijn en in te kunnen spelen op mogelijke momenten tot zielzorg.
Krista Mirjam Dijkerman, predikante Waddengemeente Texel

Ronde 3 sessie 3.2 Het levensverhaal als middel voor contact
Het is niet eenvoudig begeleiding te geven wanneer iemand met dementie stervende is. De communicatie vergt zorgvuldigheid, deskundigheid en invoelingsvermogen. Hoe kunt u aansluiten bij de gevoelswereld? Welke mogelijkheden zijn er voor het bieden van troost of omgaan met angst? Kennis van het levensverhaal is hierbij een belangrijke sleutel.
Wout Huizing, theoloog en Marie-Elise van den Brandt, psychologe stichting Reliëf
 

Themalijn 3: Ethiek

Ronde 1 sessie 1.3 Kritische beslismomenten in de laatste levensfase
Hoe gaan professionals, familieleden en patiënten zelf om met belangrijke beslissingen in de laatste levensfase? Wat betekent zelfbeschikkingsrecht en hoever gaat dit? In deze workshop gaan we in op de bovengenoemde vragen. Daarbij zullen kort de juridische, ethische en praktische aspecten van deze vraagstukken aan de orde komen. Het grootste gedeelte van de workshop zullen we de genoemde aspecten gaan verdiepen met behulp van casuïstiek.
Gon Uyttewaal, oncologie- en palliatief verpleegkundige Academisch Hospice Demeter
 
Ronde 2 sessie 2.3 Euthanasie en sterven op verzoek
Euthanasie, wie beslist daarover en op welk moment? Rationeel lijkt het vaak goed om aan euthanasie mee te werken, maar emotioneel gezien is het belastend. U gaat onder leiding van een SCEN-arts met elkaar in debat over de ethische en praktische kanten van euthanasie. Speciale aandacht gaat uit naar de rol van de (verpleeghuis)huisarts en de direct betrokken zorgprofessionals.
Frans van Soest, kaderhuisarts palliatieve zorg, SCEN-arts, voorzitter expertgroep PalHag (Palliatieve Huisartsgeneeskunde) en bestuurslid Palliactief

Ronde 3 sessie 3.3 Hoe bespreek je ethische dilemma's?
Bij palliatieve zorg komen hulpverlener regelmatig voor ethische dilemma's te staan. Behandelen we wel of niet? Hoe ga ik om met de autonomie van de cliënt, ook bij claimend gedrag? Wat doe ik bij wilsonbekwaamheid, uitzichtloos lijden en euthanasie? Het moreel beraad is een goede manier om deze vraagstukken multidisciplinair te bespreken. In deze ervaringssessie leert u om te gaan met deze methode aan de hand van uw eigen casuïstiek.
Yolande Voskes, onderzoeker en docent afdeling Metamedica VU medisch centrum
 

Themalijn 4: Communicatie en bejegening

Ronde 1 sessie 1.4 Wel of niet praten over de laatste fase?
Als jezelf of je partner net de diagnose dementie hebt gehad klinkt het praten over een palliatieve fase of de dood nog wel erg ver weg. Door emotie of wellicht ook een taboe (op zowel dementie als de dood) blijft dit veelal onbespreekbaar. Maar als de ziekte voortschrijdt is er meestal geen gelegenheid meer te praten en te beslissen over belangrijke en gevoelige kwesties. Wat ontneem je mensen als je dit als professional niet toch ter sprake brengt? Het lectoraat palliatieve zorg en dementie doet hier onderzoek naar en presenteert in deze verdiepingssessie, mede aan de hand van casuïstiek de meest recente bevindingen.
Carolien van Leussen, docent verpleegkunde en lid kenniskring Palliatieve Zorg, Ethiek en Communicatie Hogeschool Windesheim en Margot van Acker, Teammanager Ontmoetingscentra Pieter van Foreest
 
Ronde 2 sessie 2.4 Dementees, de taal van mensen met dementie
Dementerende mensen spreken soms brokkelig en fragmentarisch. Maar ook beeldend, klankrijk, ontroerend, spiritueel, vindingrijk, pittig en vol betekenis. Een ervaringssessie over dementees, waarbij u wordt uitgenodigd uw eigen dementees-ervaringen te delen. Daarna gaat u aan het werk met vragen als hoe stel je je open voor de taal van mensen met dementie? Hoe roep je die taal ‘wakker’ en kom je op de betekenis? Hoe is het dementees in te zetten in en voor verbetering van de zorg en kwaliteit van de laatste levensfase
Paula Irik, geestelijk verzorger Cordaan
 
Ronde 3 sessie 3.4 De Keerzijde van afhankelijkheid
Wat gebeurt er met je wanneer je afhankelijk bent van zorg? Als je de regie niet meer in handen hebt? Als er niet mét maar óver je wordt gepraat? Wat ervaar je als je niet (meer) in staat bent om gewoon te zeggen wat je wilt? In deze ervaringssessie gaan we op zoek naar een persoonlijk antwoord. Word je boos of juist heel stil? En wat betekent dit voor uw cliënten die in deze positie verkeren
Lieke Dubois, eigenaar en trainer De Keerzijde
 

Themalijn 5: Muziek en kunst

Ronde 1 sessie 1.5 Contact maken via kunst
Communiceren met de diep dementerende mens vraagt om creativiteit, goed waarnemen en moed. Verschillende kunstvormen zoals fysieke, dramatische en muzische kunsten kunnen hierbij helpen. Hoe kunnen aanraking, het woord en/of klanken je een ingang bieden in de ontmoeting? Hoe weet je of je contact hebt? Hoe kun je  samen met de diep dementerende mens en de mantelzorgers tot (verstilde) activiteit komen? In deze ervaringssessie  onderzoeken we hoe dit voor u werkt en krijgt u handvatten aangereikt om hier zelf mee te kunnen werken.
Marjolein Baars, Carla Frayman en Pauline Gerner, trainers en ontwikkeling trainingsprogramma’s De Stichting Koffer en auteurs van het boek ‘Dementie uit De Koffer’

Ronde 2 sessie 2.5 Individueel muziekadvies
Muziek kan een goed middel zijn om contact te maken met dementerende bewoners in de laatste levensfase. Tevens kan muziek bijdragen aan zowel fysieke ontspanning als het proces van loslaten. Niet elke muziek is geschikt, muziek kan ook stressverhogend werken. Dementerende bewoners zijn vaak niet meer in staat om verbaal aan te geven wat hun voorkeur heeft. Daarom is het zaak goed te weten welke muziek bij een bewoner past. In de psychogeriatrische afdeling van woonzorgcentrum Vredenoord gebeurt dat door middel van een individueel muziekadvies. In deze workshop krijgt u handvatten om hier zelf mee aan de slag te gaan.      
Monique de Langen, auteur van het boek ‘Muziek op Maat’
 
Ronde 3 sessie 3.5 Belevingsconcert
Voor de diep dementerende mens die bedlegerig geworden is, is het moeilijk aansluiting te vinden. Zeker in groepsverband is dat eigenlijk niet meer mogelijk. Toch kun je hen met de juiste middelen zichzelf laten ervaren en hen bevestigen in hun bestaan en in hun waarde als mens. Het belevingsconcert is een belevingsgerichte, zintuigelijke manier van samenkomen. Contact maken en delen, waarbij gebruik gemaakt wordt van muziek, zang, sfeer, geur en aanraking. In deze ervaringssessie zal zelf ervaren en het uitwisselen van de methodiek centraal staan
Emma Jung, muziektherapeut Zorgspectrum Het Zand en
Irene Maijer-Kruijssen, neurologisch muziektherapeut Cordaan

Themalijn 6: Probleemgedrag

Ronde 1 sessie 1.6 Pijn versus gedragsstoornissen (Volgeboekt)
Ouderen met vergevorderde dementie en pijn vertonen vaker, langer en heviger gedragsstoornissen, zoals fysiek verzet, agitatie, repetitief gedrag vanuit onrust, territoriaal gedrag vanuit waanbeelden, sociaal onaangepast gedrag en dwalen. Tijdens deze sessie krijgt u handvatten hoe u dit gedrag op een goede manier kan interpreteren en welke interventies u kan toepassen.
Harrie Kuipers, specialist ouderengeneeskunde en consulent palliatieve zorg Land van Horne
 
Ronde 2 sessie 2.6 Delier bij dementie
Het herkennen van een delier bij dementie is een van de moeilijkste dingen die er is, zeker ook in de laatste levensfase. De verschijnselen worden regelmatig over het hoofd gezien of aangemerkt als uiting van de dementie. In deze praktische en interactieve workshop worden de verschijningsvormen, mogelijke oorzaken en de  behandelmogelijkheden van een delier besproken.
Franca Horstink, specialist ouderengeneeskunde en kaderarts palliatieve zorg GeriCare
 
Ronde 3 sessie 3.6 Anticiperen op onbegrepen gedrag
Ondersteuning bieden in de laatste levensfase is vaak al niet gemakkelijk, laat staan bij iemand met dementie. De uitdaging ligt vooral in het omgaan met de cognitieve beperkingen en het 'vertalen' van gedrag naar gevoelens, wensen en behoeften. Hoe kom je daaraan tegemoet als mantelzorger of verzorgende? Deze workshop gaat in op de mogelijkheden tot communicatie wanneer dementie of delier dat bemoeilijkt. Creativiteit is daarbij een belangrijk onderdeel.
Lenie Vermeer, GZ-psycholoog Lelie Zorggroep
 

Themalijn 7: Medicatie en pijn

Ronde 1 sessie 1.7 Palliatieve sedatie
De gangbare medische behandeling aan het einde van het leven van de dementerende patiënt kan soms ontoereikend zijn. Palliatieve sedatie komt dan in beeld. Wat zijn de voorwaarden voor palliatieve sedatie en hoe pas je de KNMG richtlijn palliatieve sedatie toe op de patiënt in de praktijk? Maar ook: wat bespreek je met de patiënt en de mantelzorgers en hoe voer je zo’n gesprek? In deze gevarieerde workshop krijgt u veel informatie en bespreekt u casuïstiek.
Franca Horstink, specialist ouderengeneeskunde en kaderarts palliatieve zorg GeriCare
 
Ronde 2 sessie 2.7 De STA OP! en de Pacslac methode
Pijnverlichting en -bestrijding is één van de belangrijkste pijlers van palliatieve zorg. Iemand met vergevorderde dementie kan zijn persoonlijke wensen en behoeften niet meer goed duidelijk maken. Waarschijnlijk laat een dementerende dit zien in ‘onbegrepen gedrag’. Als zorgverlener loopt u tegen een aantal vragen aan: hoe herken ik pijn en hoe kan ik iemand toch enig comfort bieden aansluitend bij de wensen en behoeften van de bewoner/cliënt? In deze interactieve workshop laten we zien hoe u pijn kunt herkennen bij personen met verminderde tot geen verbale communicatieve mogelijkheden.     
Sandra Blommestein, trainer STA-OP! methodiek Amstelring
 
Ronde 3 sessie 3.7 Wel of geen medicatie
In verpleeghuis de Wingerd heeft men veel ervaring in het bieden van palliatieve zorg aan mensen met dementie. Hierin komen vraagstukken over het gebruik van medicatie veel aan de orde. Wanneer gebruik je nog wel bepaalde medicatie en wanneer juist niet. Welke alternatieven zijn er? Hoe betrek je betrokkenen bij deze beslissingen. Deze en andere vragen komen aan de orde tijdens een boeiend debat.
Jo Lisaerde, huisarts, CRA en arts palliatieve zorg WZC De Wingerd, verbonden aan het Academisch Centrum Huisartsgeneeskunde KU Leuven
 

Themalijn 8: Beleid en organisatie

Ronde 1 sessie 1.8 Vroegtijdige inzet en verbinding tussen multidisciplinaire netwerken
De thema’s palliatieve zorg en dementie staan volop in de belangstelling. De verbinding tussen dementieketens en netwerken palliatieve zorg vond tot op heden echter nauwelijks plaats. Dit is een gemis, omdat de raakvlakken groot zijn en een goede afstemming en samenwerking tussen deze ketens cruciaal is voor goede kwaliteit van zorg. Het project Palliatieve zorg bij dementie: vroegtijdige inzet en verbinding tussen multidisciplinaire netwerken heeft als doel deze samenwerking te verbeteren. In deze workshop hoort u hoe de stappen tot samenwerking eruit zien en leert u hoe u zelf de verbinding kunt leggen tussen palliatieve zorg en dementiezorg.
Margje Mahler, senior adviseur Vilans en Conny Bouwer, coördinator netwerk palliatieve zorg en projectleider keten dementie op de Zuid-Hollandse Eilanden

Ronde 2 sessie 2.8 Persoonlijke zorg, van visie naar realiteit
Bij Martha Flora zijn de bewoners het uitgangspunt. Het biedt mensen met dementie professionele en gespecialiseerde zorg en een liefdevol thuis tot in de laatste levensfase. Martha Flora is geen instituut waar mensen hun identiteit verliezen. De visie van Martha Flora is dat mensen met dementie zichzelf zijn en het eigen leven voort kunnen zetten door persoonlijke zorg te bieden met verstand van dementie en afstemming waar nodig. Altijd gericht op service en gastvrijheid. Tijdens deze verdiepingssessie hoort u meer over hoe deze visie iedere dag opnieuw gerealiseerd wordt, in het bijzonder voor mensen met dementie in de laatste levensfase.
Ineke Pet, organisatieontwikkeling, HR en development Martha Flora en
Marja Pepping, locatieverantwoordelijke De Tabakshof, powered by Martha Flora

 
Ronde 3 sessie 3.8 Thuis sterven
Voor dementerenden is het belangrijk in een vertrouwde omgeving te verblijven, ook in de laatste levensfase. Veel mensen met dementie wonen nog thuis. Palliatieve zorg thuis is echter vaak erg moeilijk te realiseren, mede gezien de complexiteit van de zorg. Binnen het project Palliatieve Thuiszorg project (PaTz) is gezocht naar de mogelijkheden. Hierbij werken huisartsen en wijkverpleegkundigen samen om een hoge kwaliteit van zorg thuis te kunnen bieden aan patiënten met dementie in de laatste maanden van hun leven. Met als  motto: je kan het maar een keer doen en dan moet je het goed doen! In deze workshop leert u meer over dit project, mede aan de hand van actuele casuïstiek.
Bart Schweitzer, projectleider stichting PaTz, in combinatie met mobiel geriatrisch team

Themalijn 9: Diverslijn

Ronde 1 sessie 1.9 Mantelzorg in de laatste levensfase
Palliatieve zorg kan in iedere fase van dementie nodig zijn. De meeste mensen met dementie overlijden aan andere aandoeningen voor het eindstadium van dementie is bereikt. Het is belangrijk om daarbij een palliatieve fase te markeren. Dit biedt de mogelijkheid om afscheid te nemen en aandacht te besteden aan zaken als pijn en emotionele ondersteuning. Zorgverleners kunnen hierbij gebruik maken van interventies die zijn ontwikkeld in de palliatieve zorg voor mensen met kanker. Zowel voor de organisatie van zorg als de behoeften van mensen met dementie en hun mantelzorger. Een verdiepingssessie over mantelzorg in de laatste levensfase.
Prof.dr. Myrra Vernooij-Dassen, hoofd AlzheimerCentrum Nijmegen en hoogleraar Psychosociale Aspecten van Zorg voor Kwetsbare Ouderen

Ronde 2 sessie 2.9 Belang en invloed omgevingsfactoren
Gedrag van mensen met dementie is sterk afhankelijk van de omgeving. Dit komt door het verlies van het denkvermogen. In een ‘gunstige’ omgeving, stressvrij voor het onderbrein, is het gedrag ook gunstig en omgekeerd. Een gunstige omgeving kan daarmee probleemgedrag voorkomen. Bovendien wordt het gedrag éénvormig en voorspelbaar. Er zijn veel gunstige omgevingsfactoren die goed werken voor álle mensen met dementie, ook in de laatste levensfase. Welke dat zijn hoort u in deze verdiepingssessie.
Jos Slutter, docent Het BreinCollectief (in de visie van Anneke van der Plaats)
 
Ronde 3 sessie 3.9 Wat te doen bij een 'niet pluis' gevoel
Als zorgverlener heb je wel eens een onderbuik gevoel; het gaat niet goed met de cliënt, maar je kan er geen vinger op leggen. De signaleringsbox is een hulpmiddel om hiermee concreet aan de slag te gaan, om samen met de (dementerende) cliënt, de mantelzorgers en hulpverleners op zoek te gaan naar de oorzaak van de veranderde situatie. Tijdens deze workshop hoort u hoe  en wanneer u deze methode kunt gebruiken. Ook gaat u zelf aan het werk met de signaleringsbox.
Laetitia Schillemans en Lonneke Oordt gespecialiseerd verpleegkundigen oncologie en palliatieve zorg Beweging 3.0

Sessierondes

Werkvormen

Workshop

Na een toelichting over een praktijkvoorbeeld of een methodiek worden de deelnemers uitgedaagd tot actieve deelname.

Ronde 1 Ronde 2 Ronde 3
1.1 Verminderen angst en onrust door handmassage
2.1 Therapeutic Touch
3.1 Haptonomie en Shantala
1.2 Spiritualiteit in de dagelijkse zorg
2.2 Zielzorg voor diep dementerende mensen in de praktijk
3.2 Het levensverhaal als middel voor contact
1.3 Kritische beslismomenten in de laatste levensfase
2.3 Euthanasie en sterven op verzoek
3.3 Hoe bespreek je ethische dilemma's?
1.4 Wel of niet praten over de laatste fase?
2.4 Dementees, de taal van mensen met dementie
3.4 De Keerzijde van afhankelijkheid
1.5 Contact maken via kunst
2.5 Individueel muziekadvies
3.5 Belevingsconcert
2.6 Delier bij dementie
3.6 Anticiperen op onbegrepen gedrag
1.7 Palliatieve sedatie
2.7 De STA OP! en de Pacslac methode
3.7 Wel of geen medicatie
1.8 Vroegtijdige inzet en verbinding tussen multidisciplinaire netwerken
2.8 Persoonlijke zorg, van visie naar realiteit
3.8 Thuis sterven
1.9 Mantelzorg in de laatste levensfase
2.9 Belang en invloed omgevingsfactoren
3.9 Wat te doen bij een 'niet pluis' gevoel

Partners

V&VN Palliatieve Zorg
Vilans
Radboudumc

Accreditatie

Dit congres is geaccrediteerd door:

  • Kwaliteitsregister V&V
  • Verpleegkundig Specialisten Register
  • ADAP Algemeen
  • SKGV
  • BAMw
  • ABAN

Extra informatie

Organisatie en programmering:
StudieArena

StudieArena organiseert in eigen beheer en geheel onafhankelijk congressen, studiedagen en werkconferenties op het terrein van Zorg, Welzijn en Wonen. StudieArena heeft tot doel het samenbrengen van bestuurders, beleidsmakers, managers en zorg en welzijnsmedewerkers in de langdurende zorg, met als motto: kennismaken is kennisdelen.


Mede afzenders van het congres:

Vilans

Vilans is hét kenniscentrum voor langdurende zorg. Samen met professionals in het veld ontwikkelt Vilans vernieuwende en praktijkgerichte kennis, o.a. gericht op dementiezorg en palliatieve zorg. Ook zorgt Vilans ervoor dat nieuwe inzichten en goede voorbeelden snel en succesvol hun weg vinden in de praktijk. Zo houden we met elkaar de langdurende zorg efficiënt, betaalbaar én van goede kwaliteit. En we verbeteren zo de kwaliteit van leven van mensen die zorg en ondersteuning nodig hebben.
www.vilans.nl

V&VN Palliatieve Zorg

De Afdeling Palliatieve Zorg van V&VN is in 2002 opgericht ter bevordering van de kwaliteit van de beroepsuitoefening van verpleegkundigen werkzaam in de palliatieve zorg. Het is een groeiende vereniging met inmiddels 450 leden.
www.palliatievezorg.venvn.nl

Radboud Alzheimercentrum

Het Radboud Alzheimer Centrum, opgericht in 2003, richt zich vooral op ontwikkeling en onderzoek van ondersteuningsprogramma´s die de zorg hier en nu, en de kwaliteit van leven van patiënt en mantelzorger verbeteren. Daarnaast draagt het onderzoek van het Radboud Alzheimer Centrum bij aan de fundamentele kennis over de ziekte van Alzheimer. Door de combinatie van onderzoek en patiëntenzorg kan zorginnovatie zéér snel plaatsvinden.Het Radboud Alzheimer Centrum is een samenwerkingsverband tussen diverse afdelingen binnen het Universitair Medisch Centrum St. Radboud.
www.radboudalzheimercentrum.nl


Algemene websites dementiezorg

WEBSITE

OMSCHRIJVING

www.akta.nl Onderzoeks- en adviesbureau voor ruimtegebruik
www.alzheimer-nederland.nl Landelijk Alzheimer kenniscentrum
www.alzheimercentrum.nl VUmc Alzheimercentrum (Amsterdam)
www.alzheimercentrumlimburg.nl Alzheimercentrum Maastricht
www.alzheimercentrumnijmegen.nl Alzheimercentrum Nijmegen
www.alzheimerliga.be Informatie over dementie
www.anderszorgen.nl Informatie over o.a. (techn.)hulpmiddelen
www.bmzm.nl Landelijke vereniging mantelzorgmakelaars
www.bureaufonkel.nl Inrichting van natuurlijke buitenruimtes
www.ciz.nl Indicatieorgaan zorg
www.zorgwijzer.nl Informatie over rechten van zorgcliënten
www.consumentendezorg.nl Gebruikerservaringen met zorginstellingen
www.dcmnederland.nl Dementia Care Mapping (DCM)
www.dementelcoach.nl Telefonische hulp aan de mantelzorgers
www.dementia.nl Informatieve website dementie
www.dementie.be
www.dementiedebaas.nl
Informatieve belgische site
Ondersteuning mantelzorgers (Trimbos-instituut)
www.dementiegidszuidgelderland.nl Wegwijzer voor mensen met dementie
www.domoticawonenzorg.nl Informatie over de inzet van domotica
www.dot-midden-brabant.nl Dementie ondersteuningscentrum
www.eigen-kracht.nl Participatie en samenredzaamheid van burgers
www.erasmusmc.nl Centrum voor diagnostiek/begeleiding Pick-patiënten
www.focuscura.nl Adviesbureau op gebied van zorg en techniek
www.geheugenpoli.com Diagnose en behandelcentra
www.geheugenwinkeltilburg.nl Leverancier van hulpmiddelen bij dementie
www.geriant.nl O.a. cursussen over dementie- en ketenzorg
www.hadikhetmaargeweten.nl Praktische tips voor familie en verzorgenden
www.handy-wijzer.nl Informatie over technologie en regelgeving
www.herkendementie.nu Online test bij twijfel over dementie
www.hersenstichting.nl Hersenstichting Nederland
www.ideon-dementie.nl Kenniscentrum voor dementieprofessionals
www.igz.nl Inspectie gezondheidszorg
www.innovatiekringdementie.nl Kenniscentrum dementiezorg
www.jong-dement.nl Jong Dementerenden (binnenkort)
www.ketens-netwerken.nl Informatieve site over ketenzorg
www.kiesbeter.nl Vergelijkingswebsite van zorginstellingen
www.loc.nl Informatie cliëntenraden
www.mezzo.nl Informatie over steunpunten mantelzorg
www.mijngelderseroos.nl Informatie over dementie
www.modernezorg.tv
www.moderne-dementiezorg.nl
Korte films over vernieuwende zorg
Praktische informatie moderne dementiezorg
www.musictherapy.nl Muziektherapie
www.netwerkpraktijkverpleegkundigen.nl Informatie voor verpleegkundigen
www.odensehuis.nl Ontmoetings/activiteitencentrum
www.ontmoetingscentradementie.nl
www.opnieuwgeleerdoudgedaan.nl
Locaties ontmoetingscentra in Nederland
Info: lerend vermogen mensen met dementie
www.ouderenpsychiatrie.nl Kenniscentrum ouderenpsychiatrie
www.pasaan.nl Leverancier verplaatsbare mantelzorgwoning
www.pgb.nl Per Saldo over persoongebonden budgetten
www.pick.nl Lotgenotensite Frontotemporale Dementie
www.pregoplus.nl Tips fysieke belasting bij de zorgverlening
www.senvzw.be Steunpunt Expertise Netwerken
www.sharecare.nl Cliëntgebonden websites voor mantelzorgers
www.slimwonenmetdementie.nl Innovatieve technische woonoplossingen
www.solg.nl Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid
www.stichtingboom.nl Beeld-/spelmateriaal en dementiezorg
www.sting.nl Beroepsvereniging verzorgenden
www.theaterveder.nl Interactieve (muziek-)theater methodiek
www.thuismetdementie.nl Wijkgerichte expertiseteams in Almere
www.trimbos.nl Kenniscentrum geestelijke gezondheidszorg
www.trimbos.nl/ouderen Trimbos programma Ouderen
www.venvn.nl Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland
www.vilans.nl Kenniscentrum Langdurende Zorg
www.warmeten.nl Informatie over kleinschalig koken
www.windesheim.nl Lectoraat Innoveren in de Ouderenzorg
www.zorgprogrammadementie.nl Zorgprogramma dementie (Vilans)